Collaborative divorce ofwel “De overlegscheiding”
Een nieuwe manier van scheiden.
We kennen de echtscheidingsprocedure in traditionele vorm, waarbij ieder een eigen advocaat heeft en waarbij de rechter uiteindelijk, indien geen overeenstemming bereikt wordt, beslist, en in de vorm van bemiddeling waarbij partijen een mediator / bemiddelaar benaderen en in overleg tot overeenstemming proberen te komen. Er is sinds begin 2009 een nieuwe vorm van scheiden: de overlegscheiding.
Oorsprong
De collaborative divorce vindt net als mediation zijn oorsprong in de Verenigde Staten en is eind jaren tachtig van de vorige eeuw ontstaan. Deze techniek van alternatieve geschillenbeslechting is ontwikkeld, omdat advocaten gedesillusioneerd raakten door het voeren van procedures bij rechtbanken, omdat de ene procedure vaak tot de andere procedure leidt en geen echte oplossingen biedt voor de betrokkenen.
Aan juridische standpunten ligt vaak frustratie en onmacht ten grondslag. Binnen de bestaande procesvoering is onvoldoende oog voor de emoties en belangen van strijdende partijen. Rechters hakken knopen door binnen de grenzen van de wet, het is niet hun taak om de onderliggende problemen bloot te leggen en op te lossen.
Men heeft hierop een model ontwikkeld om de echtscheiding op tegenspraak om te vormen tot een echtscheiding in samenspraak. De volgende quote is heel typerend:
"Traditioneel procederen is als bowlen; het gaat om het gooien van de bal binnen de aangegeven lijnen en omgooien van zoveel mogelijk kegels en scoren. Een overlegscheiding is als curling; je bezemt met elkaar de obstakels weg om uiteindelijk verder te komen."
In de Verenigde Staten en Canada heeft collaborative divorce een grote vlucht genomen. Het is als het ware een antireactie op de harde wijze van procederen in – met name – de Verenigde Staten.
In Nederland hebben 5 advocaten van de vFAS (Vereniging van Familierechtadvocaten en Scheidingsmediators) in oktober 2008 de Vereniging Collaborative Divorce Holland opgericht.
Deze vereniging verzorgt de opleiding tot overlegscheidingsadvocaat en landelijk zijn er inmiddels zo’n 140 leden. (www.collaborativedivorce.nl)
Wat biedt collaborative divorce ten opzichte van mediation?
In veel gevallen is mediation een goede manier om de gevolgen van een echtscheiding te regelen en langdurige procedures te voorkomen Het is bijna altijd de beste en – uiteindelijk – de goedkoopste manier om te scheiden, waarbij recht wordt gedaan aan de gevoelens van en de belangen van alle bij de scheiding betrokken partijen. Het gaat hierbij niet alleen om de echtgenoten maar ook om hun kinderen. Een regeling die door de echtgenoten in onderling overleg wordt getroffen kan rekenen op een groter draagvlak en is beter “houdbaar” dan een regeling die door een derde, de rechter wordt opgelegd.
Uit de praktijk blijkt dat er ook gevallen zijn waarbij mediation niet mogelijk is. Dit is met name het geval als er sprake is van een onbalans tussen de echtgenoten op het gebied van bijvoorbeeld van kennis van zaken, emotie of macht. Het komt regelmatig voor dat één van de partners simpelweg onvoldoende inzicht heeft om de eigen belangen goed te behartigen en te verwoorden. Soms is er ook sprake van oneerlijkheid van een van de partners of bestaat er een verborgen agenda. Een mediator zal proberen om de scheve machtsbalans weer in evenwicht te brengen, bijvoorbeeld door de zwakste betrokkene te “empoweren”, maar dit lukt niet altijd. De mediator loopt dan het risico het verwijt te krijgen zijn/haar onafhankelijke positie te verlaten omdat hij niet mag adviseren.
Collaborative divorce biedt – op voorhand - een tussenoplossing voor met name die partij die zich onvoldoende sterk of veilig voelt om alleen bij een mediator aan tafel te schuiven en behoefte heeft aan een eigen advocaat die hem of haar terzijde staat in het proces en kan adviseren over diens juridische positie, maar ook kan helpen de belangen in het oog te houden en zich niet te laten meeslepen door emoties als verdriet, boosheid en rancune. De advocaat is dan geen achterwacht maar zit aan tafel en is deel van het proces.
Hoe werkt collaborative divorce?
In het collaborative proces voert de advocaat verschillende gesprekken. Allereerst zal de advocaat met zijn cliënt een intakegesprek voeren. Tijdens dit gesprek zal hij bekijken of de zaak zich voor deze werkwijze leent en de problemen die spelen inventariseren.
Vervolgens zullen de beide advocaten in de regel overleg voeren over de gang van zaken rond de plenaire gesprekken en een agenda hiervoor opstellen. Aansluitend zullen de partijen met de advocaten één of meerdere viergesprekken voeren, en zonodig andere deskundigen uitnodigen. In de eerste gesprekken kunnen noodverbanden worden gelegd, zodat een voorlopige voorzieningenprocedure kan worden voorkomen..
Het doel van de collaborative divorce is het elimineren van emotionele, financiële en sociale obstakels als gevolg van de ophanden zijnde echtscheiding met respect voor elkaar en de voor de familiegeschiedenis. De betrokkenen zullen de gesprekken hierover voortzetten tot het moment dat een regeling voor de toekomst is bereikt. De afspraken worden in een overeenkomst vastgelegd.
Is collaborative divorce dan niet een “viergesprek” in een ander jasje?
Er zijn grote verschillen tussen het regelen van de gevolgen van een echtscheiding in een viergesprek van beide partijen en hun advocaten en het viergesprek in het kader van een collaborative divorce.
Het meest in het oog springende verschil is dat voor het starten van een collaborative divorce een diskwalificatieovereenkomst of deelnemingsovereenkomst door de betrokken echtgenoten en hun advocaten wordt getekend tot welke overeenkomst ook de ingeschakelde coach en/of financieel specialist kunnen toetreden. Als coach kan bijvoorbeeld een psycholoog of pedagoog fungeren. De coach fungeert vooral als procesbegeleider, maar kan ook als sparring partner dienen voor de echtgenoot die hier behoefte aan heeft.
In de deelnemingsovereenkomst wordt met zoveel woorden overeengekomen dat de partners, met deze advocaten niet procederen over de gevolgen van de echtscheiding, maar net zo lang onderhandelen tot er overeenstemming is bereikt. Het gevolg van deze afspraak is dat alle betrokkenen er belang bij hebben om de zaak tot een goed einde te brengen. De cliënten, omdat zij anders hun advocaat en de ingeschakelde deskundigen kwijt zijn en alsnog de gang de rechter moeten maken, en de advocaten en deskundigen, omdat zij anders hun cliënt kwijt zijn.
Ook zijn in de overeenkomst – net als overigens in een mediation overeenkomst – regels opgenomen over de wijze van communiceren tijdens het traject, het moeten verschaffen van alle benodigde informatie en het in het oog houden van zowel elkaars gerechtvaardigde belangen als die van het gezin. Voorafgaande aan een traditioneel viergesprek worden dergelijke afspraken niet gemaakt en zal men eerder geneigd gebruik te maken van zijn positie, hoe deze dan ook is verkregen, ten koste van de ander.
De opstelling van de advocaat tijdens een collaborative divorce is anders dan in een mediation of een viergesprek. Hij is – in tegenstelling tot de mediator - een actieve juridische adviseur en onderhandelaar naast de cliënten in het midden van een proces waarin problemen worden opgelost. Dit vergt van hem dat hij bepaalde gedragingen afleert die een advocaat eigen zijn. Ik denk hierbij bijvoorbeeld aan het feit dat hij alle informatie op tafel moet leggen en hij zijn cliënt niet mag adviseren relevante informatie voor zichzelf te houden. Hij moet dus verder kijken dan de belangen van zijn cliënt en ook informatie verschaffen, die op het eerste gezicht nadelig is voor de cliënt. Het gaat zelfs zover dat een advocaat zijn collega moet wijzen op rekenfouten in het voordeel van de eigen cliënt, maar in het nadeel van de andere cliënt. Dat is de kracht van collaborative divorce waardoor er vertrouwen ontstaat en een krachtig samenwerkingsverband.
Twee advocaten en zonodig een coach als procesbegeleider en het inschakelen van financieel deskundige.
Is dat voor veel echtgenoten niet te kostbaar?
Een collaborative divorce lijkt duurder dan het is. Een overlegscheiding kost wel meer dan een mediation, omdat er in plaats van één procesbegeleider al twee advocaten bij zijn betrokken. De kosten zullen lager zijn dan bij een reguliere (v)echtscheiding, omdat er niet inhoudelijk geprocedeerd wordt bij de rechtbank en er ook geen uitgebreide correspondentie tussen de advocaten hoeft plaats te vinden. De lijnen zijn kort, het proces verloopt vlot en één deskundige is goedkoper dan twee partijdeskundigen waarbij het risico van een “battle of experts”ontstaat.
Het effect van vriendelijker verlopen echtscheidingsprocedures op het welbevinden van families en op hun gezondheid is niet in geld uit te drukken. Zelfgekozen oplossingen worden beter nageleefd. De partners scheppen hun eigen toekomst, geholpen door het hele team, en dit heeft gevolgen voor hun welbevinden.
Mijn ervaringen en die van mijn collega’s die deze vorm van scheiden beoefenen zijn heel positief!